Bez czarny
Sambucus nigra
Rozłożysty, silnie rosnący krzew o dekoracyjnych kwiatach i jadalnych owocach wykorzystywanych w przetworach.
Bez czarny to powszechnie spotykany w krajobrazie Polski okazały krzew lub niewielkie drzewo, cenione także za właściwości lecznicze. Dobrze wpisuje się w założenia wiejskie i naturalistyczne, bywa sadzony w ogrodach przydomowych, parkach i zieleni miejskiej.
Liście
Pokrój
Jesień
01 / 4
Wygląd
Wysoki, wyprostowany krzew z kopulastą koroną. Osiąga 4–7 m wysokości i 3–5 m szerokości; cechuje go szybki wzrost, czasem przybiera formę niskiego drzewka.
Pędy są grube i szarawe; starsze pędy bywają mocno bruzdowane i korkowate. Młode pędy często wygięte są w łuk.
Liście duże, zielone (cała złożona blaszka do ok. 30 cm długości), złożone z 5–7 ząbkowanych, ostro zakończonych listków. Po rozgnieceniu liści uwalnia się silny, charakterystyczny zapach.
Kwiaty białe, zebrane w talerzykowate baldachy o średnicy około 15 cm; kwitnienie przypada pod koniec maja i trwa do końca czerwca.
Owoc to niewielka jagoda (ok. 5 mm średnicy), granatowoczarna. Dojrzewanie przypada od sierpnia do października; owoce są soczyste i przyciągają ptaki.
02 / 4
Stanowisko i uprawa
Bez czarny jest rośliną ruderalną — rośnie na rozmaitych glebach, lecz najlepiej rozwija się na glebach żyznych, przepuszczalnych i wilgotnych, bogatych w azot i wapń.
Preferuje stanowisko słoneczne, dobrze rośnie także w półcieniu, choć na stanowiskach mniej słonecznych może słabiej kwitnąć. Ma dużą odporność na zanieczyszczenia miejskie i jest mrozoodporny.
03 / 4
Zastosowanie
Polecany do dużych ogrodów, parków i zieleni miejskiej; sprawdza się także przy zalesieniach nieużytków. W ogrodach przydomowych najlepiej prezentuje się sadzony pojedynczo. Dobrze wpisuje się w założenia naturalistyczne i wiejskie.
Ładnie komponuje się z odmianami tego samego gatunku o żółtych liściach, np. z odmianą 'Aurea'. Należy pamiętać, że krzewy te rosną dość szybko i wymagają miejsca; w małych ogrodach mogą stać się problematyczne bez regularnego przycinania. Bez czarny dobrze znosi silne cięcia.
Pod koroną bzu często sadzi się funkie (np. 'Blue Angel', 'Halcyon' oraz 'Colossal', 'Invincible', 'Sum and Substance') — wymienione odmiany dobrze komponują się wizualnie; również liliowce i kosaćce nadają się do nasadzeń pod krzewem.
04 / 4
Informacje ekstra
Owoce, ze względu na zawartość witamin (m.in. A, z grupy B i C) oraz potasu, wykorzystywane są do produkcji nalewek, dżemów, syropów i innych przetworów. Według tradycyjnych zastosowań czarny bez wykazuje działanie przeciwwirusowe. Nie zaleca się spożywania dużych ilości surowych owoców — mogą powodować dolegliwości żołądkowe. Jadalne są również kwiaty bzu — można je np. smażyć w cieście.
Fenologia
Roczny rytm kwitnienia, owocowania i prac pielęgnacyjnych
Fenologia rośliny
- Białe
- Czarne
Dane pochodzą z modelu Plant Phenology V1. Terminy są tygodniowymi zakresami walidowanymi z danych Ogrodeusa i mogą różnić się zależnie od pogody oraz stanowiska.
Kwitnienie
Odkryj podobne terminy i kolory
Rozmiary
Rozmiary i wzrost
- Docelowa wysokość
- 5 m
- Docelowa szerokość
- 3 m
- Rozstaw sadzenia
- 2 m
Cechy
Cechy rośliny
- Strefa mrozoodporności
- Strefa mrozoodporności 4
- Naturalny pokrój
- Kopulasty
- Siła wzrostu
- Średnia siła wzrostu
Cechy
Cechy i zastosowanie
Stanowisko
- Preferowane nasłonecznienie
- Pełne słońce
- Tolerowane nasłonecznienie
- Półcień
- Preferowana wilgotność gleby
- Wilgotne stanowisko
- Tolerowana wilgotność gleby
- Świeże stanowisko
- Preferowana gleba
- Gleba próchniczna Gleba przepuszczalna Gleba żyzna
- Tolerowana gleba
- Gleba piaszczysta Gleba piaszczysto-gliniasta Gleba uboga Przeciętna gleba ogrodowa
- Preferowany odczyn gleby
- Podłoże zasadowe Podłoże lekko zasadowe
- Tolerowany odczyn gleby
- Podłoże obojętne
Cechy
- Ozdobne kwiaty
- Ozdobne owoce
- Wcześnie wypuszcza liście
- Jadalne kwiaty
- Jadalne owoce
Ostrzeżenia
- Wymaga miejsca lub cięcia formującego
Zastosowanie
- Soliter
- Do dużych ogrodów
- Do parków
- Na rabaty mieszane
care
- Znosi zanieczyszczenie powietrza
- Znosi suszę
Grupy roślin
Przeglądaj grupy roślin
Choroby i szkodniki
Powiązana wiedza
-
Jakie powojniki możemy posadzić w ogrodzie?
Powojniki (Clematis) są piękne pnącza cenione za romantyczne kwiaty. Ich wybór przyprawia o zawrót głowy - powojniki tak możemy dobrać do ogrodu, że będą kwitły od kwietnia aż do października.
-
Kwiecień w ogrodzie
W kwietniu witamy wiosnę i jej subtelne kolory - cieszą nas żółte forsycje, różowe śliwy czy białe magnolie. Jest to czas ogrodników: sadzimy, dzielimy, przesadzamy i nawozimy. Czeka nas więc sporo pracy, ale też satysfakcji i zadowolenia z jej efektów.
-
Czerwiec w ogrodzie
Pierwszy letni miesiąc daje dużo radości w ogrodzie. Trwa festiwal barw i kwiatów. W tym miesiącu kontynuujemy prace wiosenno-letnie i nie ma mowy o lenistwie. Przede wszystkim podlewamy, pielimy i walczymy ze szkodnikami i chorobami. Sadzimy, siejemy, pikujemy, rozsadzamy i pilnujemy, aby dotychczasowe prace przyniosły pożądany efekt.
