Jakie powojniki możemy posadzić w ogrodzie?

Klasyczny kształt kwiatu powojnika to rozłożysta gwiazda z delikatnymi płatkami rozpościerającymi się promieniście od środka, gdzie znajduje się wiele pręcików i słupków otoczonych pierścieniem pylników. Takie kwiaty mają przede wszystkim powojniki wielkokwiatowe — największe (o średnicy 15, a nawet 28 cm!) i często pełne, zwłaszcza te kwitnące na pędach zeszłorocznych (tzw. wczesne).

Poza klasycznymi formami występują powojniki o kwiatach w kształcie zwisających dzwonków (często z grup Intergrifolia, Atragene i Tangutica). Hiacyntowate kwiaty spotkamy u powojników barszczolistnych (grupa Heracleifolia), gwiazdkowate w grupach Flammula i Flammula-recta (np. powojnik mandżurski czy naturalnie występujący w Polsce C. recta) oraz u powojnika jesiennego. Ciekawe, „liliokształtne” formy mają powojniki z grupy Texensis, przypominające tulipana liliokształtnego.

Powojniki (Clematis) najczęściej występują w chłodnych odcieniach — bieli, różu, fiolecie i niebieskim, a także w kombinacjach dwubarwnych (np. z paskiem przez środek płatków, jak u 'Doctor Ruppel', 'Piilu' czy 'Fireworks'). Spotkamy jednak też odmiany o ciepłej tonacji: czerwone (np. 'Kardynał Wyszyński', 'Westerplatte' oraz odmiany z grupy Texensis) oraz żółte (w grupie Tangutica).

Sadząc powojniki z różnych gatunków i grup możemy mieć kwiaty od wiosny do jesieni, a zimą — dekoracyjne owocostany. Najwcześniej kwitną powojniki z grupy Atragene — już pod koniec kwietnia. Na początku maja pojawiają się kwiaty powojników górskich (C. montana). W połowie maja zaczynają kwitnąć powojniki wielkokwiatowe kwitnące na zeszłorocznych pędach (tzw. wczesne). Pod koniec maja otwierają się pierwsze odmiany wielkokwiatowe kwitnące na nowych pędach (tzw. późne) oraz powojnik 'Kaśka' z grupy Tangutica.

Czerwiec to miesiąc powojników — wtedy kwitną zarówno powojniki wielkokwiatowe (wczesne i późne), jak i przedstawiciele grup Viticella, Integrifolia, Tangutica oraz inne grupy. Kwitnienie trwa przez większość lata.

W lipcu do kwitnących dołączają powojniki z grup Flammula-recta (np. powojnik mandżurski), Flammula ('Sweet Summer Love'), Vitalba ('Summer Snow'), Heracleifolia (np. odmiany 'Praecox' czy 'Cassandra') oraz Texensis (np. 'Princess Diana'). W sierpniu i wrześniu kontynuują kwitnienie odmiany zaczynające wcześniej, a także powtarzają kwitnienie te, które kwitły na wiosnę (grupa Atragene i powojniki wielkokwiatowe wczesne). We wrześniu zaczyna kwitnienie powojnik jesienny C. terniflora ('Early Snow').

W październiku kwiaty mogą jeszcze mieć powojniki z grupy Tangutica (np. 'Kaśka', 'Lambton Park'), powojniki wielkokwiatowe takie jak 'Blue Light' (wczesny) i 'Polish Spirit' (późny) czy powojnik 'Arabella' (Integrifolia). Jesienią i zimą dekorację stanowią często puszyste owocostany powojników, szczególnie z grup Tangutica, Atragene i Texensis.

Wśród powojników znajdziemy odmiany o pachnących kwiatach — m.in. Clematis ×aromatica (powojnik wonny), 'Sweet Summer Love' oraz barszczolistny 'Cassandra', który wabi motyle. Inne pachnące odmiany to powojnik mandżurski, z grupy Viticella 'Betty Corning', 'Summer Snow' oraz górskie 'Mayleen' i 'Elizabeth'.

Dobór odpowiedniego stanowiska jest kluczowy dla sukcesu uprawy powojników. Generalnie preferują miejsca dobrze oświetlone, ale pozbawione nadmiernego nagrzewania. Dobrze, gdy mają „stopy” w cieniu, a „głowy” w słońcu. Można je prowadzić przy podporach, luźno między innymi roślinami lub jako rośliny okrywowe — w zależności od grupy.

Najlepiej rosną na glebach żyznych, przepuszczalnych, umiarkowanie wilgotnych o odczynie lekko kwaśnym lub obojętnym. W czasie suszy wymagają podlewania. Sadząc należy umieścić je 5–10 cm głębiej niż rosły w pojemnikach, najlepiej w większym dołku z drenażem i zaprawionym kompostem. Wczesną wiosną wymagają cięcia, w zależności od grupy. Powojniki wymagają nawożenia — dokarmiamy je w kwietniu, często nawozami o wydłużonym działaniu (np. typu Osmocote).

Najłatwiejsze w uprawie są powojniki o mniej okazałych kwiatach, zwłaszcza bylinowe, a także część odmian botanicznych z grup Integrifolia, Tangutica, Atragene, Vitalba, Flammula i Flammula-recta. Niewymagające są też powojniki z grupy Viticella.

Wśród wielkokwiatowych łatwiejsze w uprawie bywają te kwitnące na pędach nowych (tzw. późne) w porównaniu z wczesnymi, które mogą być podatne na uwiąd pędów. Powojniki górskie są najmniej mrozoodporne i powinny rosnąć w miejscach osłoniętych i cieplejszych. Powojniki z grupy Texensis mogą być porażane przez mączniaka prawdziwego, dlatego lepiej rosną na przewiewnych stanowiskach.

Powojniki wielkokwiatowe (tzw. wczesne) wytwarzają największe kwiaty spośród wszystkich grup powojników, ale bywają też bardziej wymagające w uprawie. Kwitną pierwszy raz w połowie maja na pędach zeszłorocznych; latem (VII–VIII) powtarzają kwitnienie na nowych pędach — to jedno z kryteriów odróżniających je od tzw. powojników "późnych" (terminy zależą jednak od odmiany).

Ponieważ główne kwitnienie wczesnych odbywa się na zeszłorocznych pędach, wczesną wiosną słabo je tniemy — wykonujemy głównie zabiegi sanitarne i jedynie lekko skracamy pędy. Z tego powodu grupa ta jest także bardziej narażona na choroby grzybowe. Wiele odmian w tej grupie wytwarza kwiaty pełne ('Beauty of Worcester', 'Piilu', 'Vyvyn Pennell'); podczas letniego powtórnego kwitnienia często pojawiają się kwiaty pojedyncze (choć są wyjątki, np. 'Blue Light', 'Diamond Ball', 'Kiri Te Kanawa'). Do wczesnych odmian należą m.in. 'Generał Sikorski', 'Jan Paweł II', 'Warszawska Nike', 'The President' czy 'Westerplatte'.

Powojniki określane jako "późne" — czyli kwitnące na pędach zeszłorocznych — przycina się wczesną wiosną silniej, zwykle na wysokość około 20–50 cm nad ziemią. Popularne odmiany to m.in. niebieskie 'Błękitny Anioł' i 'Prince Charles', fioletowa 'Polish Spirit', różowe 'Comtesse du Bouchaud' i 'Hadley Hybrid', białe 'Snow Storm' i 'White Prince Charles'.

Powojniki z grupy Viticella charakteryzują się silnym wzrostem i zdecydowanie mniejszymi kwiatami (6–12 cm średnicy), ale kwitną bardzo obficie i długo, co czyni je wyjątkowo efektownymi na rabatach. Kwitną od czerwca przez całe lato. Są mniej wymagające i zdrowsze niż wiele innych grup — to dobry wybór dla początkujących ogrodników. Do godnych uwagi odmian należą m.in. 'Emilia Plater', 'Betty Corning', 'Etoile Voolette' czy 'Krakowiak'. Wczesną wiosną tnie się je silnie, na wysokość 20–50 cm nad ziemią.

Clematisy bylinowe (grupa Integrifolia i Heracleifolia) są jednymi z najprostszych w uprawie powojników — mają niewielkie wymagania glebowe, są bardzo mrozoodporne i rzadziej atakują je choroby grzybowe. Ich kwiaty są zwykle mniejsze, często w kształcie dzwonka, ale ich obfitość rekompensuje skromniejszy rozmiar pojedynczych kwiatów.

Można prowadzić je przy podporach (choć rzadko się do nich przyczepiają), na rabatach między innymi roślinami lub jako rośliny okrywowe. Na wiosnę traktujemy je jak inne byliny — tniemy przy ziemi. Popularne odmiany z tej grupy to 'Alionushka' i 'Arabella' (stosowane także w zieleni miejskiej). Inne cenne odmiany to INSPIRATION 'Zoin', 'Heather Herschell' oraz 'Pamiat Serdtsa'.

Powojniki z grupy Atragene kwitną już pod koniec kwietnia, a niektóre odmiany powtarzają kwitnienie latem (np. 'Constance', 'Maidwell Hall', 'Purple Dream'). Kwitną obficie, a ich kwiaty mają kształt zwisających dzwonków — występują też formy pełne i półpełne (np. 'Maidwell Hall', 'Cecile', 'Ballet Skirt'). Po przekwitnieniu tworzą puszyste kwiatostany, które zdobią rośliny latem i jesienią.

Powojniki Atragene nie wymagają cięcia, dobrze rosną także w półcieniu i nie lubią bardzo słonecznych stanowisk. Mają niskie wymagania glebowe i są bardzo mrozoodporne. Stosuje się je podobnie jak powojniki Integrifolia — przy podporach, między innymi roślinami lub jako rośliny okrywowe.

Powojniki z grupy Tangutica, podobnie jak Atragene, mają niewielkie wymagania glebowe, ale najlepiej czują się w silnym nasłonecznieniu. Mają też mniejsze wymagania wodne i dobrze znoszą suszę (np. odmiany 'Bill MacKenzie', 'GOLDEN TIARA').

Charakterystyczne dla tej grupy są silny wzrost (przyrosty rzędu 3–4 m) oraz żółte, dzwonkowate kwiaty. Powojniki Tangutica bardzo długo kwitną — od początku lata aż do października, a po przekwitnieniu ozdobne puszyste owocostany utrzymują się jesienią i zimą. Są dekoracyjne i można je stosować do osłon murów, na siatki czy ogrodzenia, a także jako rośliny okrywowe. Wczesną wiosną tnie się je silnie, około 50 cm nad ziemią. Cenne odmiany to m.in. 'Bill MacKenzie', 'Kaśka' i 'Lambton Park'.