Cięcia marcowe

Przedwiośnie nie ma sztywnych ram czasowych — okres ten wyznacza pogoda. W przybliżeniu trwa od końca lutego do początku kwietnia, czyli przed ruszeniem wegetacji. To dobry moment na wykonanie tzw. „cięcia marcowego”. Rośliny zazwyczaj dobrze reagują na zabiegi teraz, bo witalność po zimie skierowana zostaje na regenerację i wypuszczanie nowych pędów. Jeśli przytniemy je później, pozbawimy roślinę świeżych przyrostów i zmarnujemy energię włożoną w ich rozwój.

W marcu powinniśmy przeprowadzić przede wszystkim cięcie sanitarne — wycina się przemarznięte, martwe, uszkodzone i bardzo słabe pędy. Martwe pędy usuwamy aż do zdrowej tkanki. Warto też prześwietlić korony, czyli wyciąć nadmiernie zagęszczone i krzyżujące się pędy. Taki marcowy przegląd sanitarny warto wykonać u większości krzewów i pnączy w ogrodzie (uwaga: nie prześwietlamy koron iglaków).

Ponadto wykonujemy:

• cięcie porządkujące rabaty — usuwamy zeszłoroczne zaschnięte przyrosty, zwłaszcza u bylin i traw pozostawionych na zimę,

• cięcie prześwietlające i korygujące sylwetkę — np. formowanie topiarów i żywopłotów iglastych,

• cięcie pobudzające kwitnienie lub wybarwianie pędów i liści,

• cięcie odmładzające dla starych lub zbyt rozrośniętych krzewów.

Do prac używamy ostrych i czystych narzędzi: nożyc, sekatorów jednoręcznych do pędów do ok. 1,5 cm, sekatorów oburęcznych do grubszego drewna oraz piły do gałęzi grubych. Przechodząc od rośliny do rośliny warto dezynfekować narzędzia (np. przecierając spirytusem), by nie przenosić zakażeń.

Planując prace zachowajmy kolejność: zaczynamy od roślin o wyższej mrozoodporności, ponieważ wciąż mogą występować nocne przymrozki. Nie tnijmy wszystkiego od razu — omijamy wierzby, które będą miały „kotki”, krzewy kwitnące na pędach zeszłorocznych oraz rośliny, które na wiosnę „płaczą” po przycięciu. Zabiegi wykonujemy w bezdeszczowy i bezmroźny dzień.

Marzec to przede wszystkim czas cięcia krzewów liściastych kwitnących latem na nowych pędach. Od nich warto zacząć prace wiosenne. W tej grupie znajduje się m.in. szeroka grupa tawuł japońskich. Nie tniemy natomiast tawuł kwitnących na pędach zeszłorocznych (np. van Houtte’a, odmiany Grefsheim i inne wczesne, nippońskie).

Przycinamy m.in.:

• tawuły japońskie,

• tawuła gęstokwiatowa,

• tawuła brzozolistna,

• tawuła Douglasa,

• pięciorniki krzewiaste (opcjonalnie) — czasem przemarzają, więc można opóźnić cięcie i usunąć ewentualne uszkodzenia mrozowe,

• dziurawiec,

• barbula klandońska.

Krzewy te możemy ciąć nożycami do strzyżenia "na równo" (np. 15–30 cm) lub formować (np. półkule w przypadku tawuł). Pąki są gęsto rozłożone na pędach, dlatego dokładna technika cięcia nad pędem ma mniejsze znaczenie. Zabieg pobudzi rośliny do wydania licznych pędów zakończonych obfitym kwitnieniem.

Uwaga dotycząca pięciorników

Mocne przycięcie pięciorników opóźnia kwitnienie i nadaje krzewom zwarty pokrój. Jeśli zależy nam na wcześniejszym kwitnieniu i luźniejszej sylwetce, tnijmy oszczędniej: wycinamy uszkodzone i najstarsze pędy, a pozostałe lekko skracamy, np. o 1/3.

Do podobnej grupy należą krzewy kwitnące latem na nowych pędach, np.:

• hortensje bukietowe,

• hortensje drzewiaste/krzewiaste,

• budleje.

Przycinamy je nisko, usuwając wszystkie zeszłoroczne pędy nad pierwszą lub drugą parą silnych, zdrowych pąków. Dodatkowo usuwamy pędy martwe, uszkodzone, cienkie, słabe oraz krzyżujące się i skierowane do wnętrza krzewu. Nie traktujemy ich nożycami jak tawuł — tniemy sekatorem około 0,5–1 cm nad parą zdrowych pąków i kontrolujemy liczbę pozostawionych pędów. Starsze hortensje bukietowe bywa silnie rozgałęzione — warto ograniczyć liczbę pędów, by roślina skierowała energię na wytworzenie większych kwiatów.

Niektóre krzewy wymagają oszczędniejszego cięcia. Przykładowo ketmię syryjską można skrócić o połowę zeszłorocznych przyrostów lub jedynie prześwietlić koronę, jeśli krzew jest mocno rozrośnięty.

Pamiętajmy też, by delikatnie przycinać hortensję ogrodową i dębolistną, które kwitną na pędach zeszłorocznych. W ich przypadku ograniczamy się do usuwania przekwitłych kwiatostanów do pary zdrowych pąków oraz wycinania pędów uszkodzonych.

Niskie krzewinki i półkrzewy kwitnące latem i jesienią zwykle wymagają silnego przycięcia kępy, by zachować ładny pokrój i pobudzić intensywne kwitnienie. Jednocześnie nie należy ścinać zbyt nisko mocno zdrewniałych pędów, bo regeneracja może być utrudniona. Wycinamy też przemarznięte i chore części.

Do tej grupy należą m.in.:

• perowskia,

• lawenda — można przyciąć nisko, ale nie za nisko; patrzymy, jak nisko leżą uśpione pąki i do tej wysokości tniemy,

• wrzosy pospolite — przycinamy poniżej przekwitłych kwiatostanów.

Te krzewinki są wrażliwe na przymrozki — warto przesunąć cięcie na koniec marca. W cieplejszych regionach (zachód Polski) można zacząć od początku marca.

Te krzewy tniemy głównie po to, by podkreślić dekoracyjny kolor pędów lub liści oraz by ograniczyć ich rozmiary. Należą do nich m.in.:

• derenie białe,

• dereń świdwa,

• dereń rozłogowy,

• wierzba całolistna ‘Hakuro-nishiki’ i ‘Pendula’ — ogławia się formy pienne,

• wierzba purpurowa ‘Nana’,

• tawlina jarzębolistna ‘Sem’,

• bez koralowy ‘Aurea’,

• wierzba ‘Flame’.

Cięcie wykonujemy silnie i nisko — nad 2.–3. pąkiem lub około 20–30 cm od ziemi, najlepiej pozostawiając pąk skierowany na zewnątrz krzewu. Oczywiście usuwamy także wszystkie chore, martwe, słabe i nadmiernie zagęszczające pędy. Zabieg można powtarzać co roku lub co 2–3 lata.

Szybko rosnące, żywotne odmiany można ciąć mocniej niż rośliny o wolnym wzroście. Ma to szczególne znaczenie w małych ogrodach, gdzie przestrzeń jest ograniczona.

Przedwiośnie to dobry czas na cięcia odmładzające wielu krzewów liściastych. W praktycznie każdym ogrodzie znajdziemy rośliny, które warto odmłodzić. Szczególnie warto przyjrzeć się następującym gatunkom:

• lilaki,

• bez czarny,

• pęcherznica kalinolistna,

• perukowce podolskie,

• kaliny koralowe,

• jaśminowce,

• tamaryszki,

• berberysy — zwłaszcza duże odmiany jak ‘Atropurpurea’ czy ‘Superba’,

• leszczyny,

• magnolia pośrednia,

• sumaki octowce,

• surmia bignoniowa,

• krzewuszki (zwykle prześwietlamy je po kwitnieniu w czerwcu, ale mocno rozrośnięte egzemplarze można odmłodzić teraz),

• azalie wielkokwiatowe,

• oraz pigwowce, porzeczki krwiste, złotiny, żylistki, ketmia syryjska i forsycje.

Jeżeli przez kilka lat zaniedbaliśmy cięcia korygujące, rośliny mogły stać się zbyt rozległe i zajmować sąsiednie miejsca. Schemat cięcia: poza przeglądem sanitarnym (usunięciem chorych, martwych, słabych i cienkich pędów) skracamy pozostałe pędy do wysokości kilku oczek lub do 20–30 cm (ewentualnie wyżej, zależnie od docelowej wysokości). Jeśli przy podstawie zostanie zbyt wiele pędów, całkowicie wycinamy najstarsze przy ziemi. Po takim radykalnym cięciu pozbawiamy się kwiatów w danym sezonie, ale poprawiamy pokrój, ograniczamy rozmiary i wymuszamy wypuszczenie świeżych, zdrowych pędów.

Przedwiośnie to także dobry moment na odmładzanie zimozielonych krzewów, których liście straciły dekoracyjność. Warto rozważyć zabieg u:

• rododendronów,

• (półzimozielonych) azalii japońskich (można je także przyciąć po kwitnieniu),

• laurowiśni,

• mahoni,

• ostrokrzewów.

Ostrokrzewy, laurowiśnie i mahonie można ciąć dość mocno — na wysokość 30–50 cm nad ziemią, gdyż szybko się regenerują. Odmładzanie rododendronów powinno przebiegać etapowo: w pierwszym roku skracamy główne gałęzie o 1/3, w kolejnym przedwiośniu skracamy do około 30 cm od ziemi, blisko uśpionych pąków. W trzecim roku wybieramy 2–3 najsilniejsze pędy jako szkielet korony i przycinamy je, by je rozkrzewić, resztę usuwamy. Mahonie można przyciąć teraz lub tuż po kwitnieniu (w kwietniu).

Cięcie prześwietlające polega na usunięciu przy podstawie krzewu starych, ogołoconych od dołu pędów oraz tych, które nadmiernie zagęszczają krzew (np. wrastają do wnętrza, rosną zbyt blisko siebie). To mniej radykalny zabieg niż odmładzanie, ale także pobudza rośliny do wypuszczania nowych, kwitnących pędów i poprawia cyrkulację powietrza w koronie. Przy okazji można skorygować zewnętrzny kontur i skrócić za długie pędy.

Przy tym cięciu warto zwrócić uwagę na:

• klony palmowe — jeżeli marzec jest jeszcze zimny, lepiej odłożyć ich cięcie, bo są podatne na przymrozki,

• irgi,

• ogniki,

• oczary — jeśli chcemy ograniczyć ich rozmiary, prześwietlamy i skracamy pędy nad 2., 3. lub 4. pąkiem,

• świdośliwę kanadyjską (Lamarcka),

• pięciorniki krzewiaste — jeśli nie chcemy ich mocno ciąć, wystarczy je wiosną prześwietlić,

• berberysy — na przedwiośniu warto skorygować kształt i zrobić miejsce na nowe pędy, zwłaszcza u silnie rosnących odmian (np. 'Atropurpurea', 'Mazurek', 'Chopin'),

• złotliny.

Formowanie to cięcie poprawiające pokrój — skracamy gałęzie wyrastające poza sylwetkę rośliny. W marcu można po raz pierwszy skorygować kształt obwódek, rzeźb ogrodowych i żywopłotów po zimie.

Formujemy między innymi:

• szereg berberysów — małe kulki jak ‘Bagatelle’, ‘Bonanza Gold’, ‘Admiration’ lub kolumny jak 'Erecta', 'Red Pillar', 'Helmond Pillar',

• ligustry,

• bukszpany,

• irgi,

• barwinki,

• cisy,

• kalinę wawrzynolistną,

• trzmieliny Fortune’a,

• żywopłoty iglaste — żywotniki, cyprysiki, jałowce, choiny (skracamy zielone, zewnętrzne przyrosty, tniemy pędy po obwodzie; nie wycinamy gałęzi ze środka rośliny i nie odmładzamy ich zbyt mocno, bo iglaki nie odbijają ze starego drewna),

• z wyjątkiem cisów — jedynie cisy można ciąć silniej.

Do formowania żywopłotów z cyprysików, żywotników, modrzewi czy cisa używamy pił elektrycznych lub spalinowych. Nie formujemy na razie żywopłotów liściastych z buka i grabu, ponieważ po wczesnowiosennym przycięciu rośliny te „płaczą” i trudno goją rany — takie cięcie lepiej wykonać w czerwcu, po okresie intensywnego pędzenia soków.

Pnącza tniemy, by pobudzić je do kwitnienia (np. glicynia, powojniki) lub wykonujemy u nich przegląd sanitarny. Przykładowe zabiegi:

• milin — skracamy zeszłoroczne pędy ukośnie 0,5–1 cm nad 2.–3. pąkiem i przerzedzamy zbyt liczne pędy,

• glicynia — skracamy wszystkie boczne pędy (te wyrastające ze szkieletu) ukośnie 0,5–1 cm nad 2.–3. pąkiem; główne cięcie glicynii wykonuje się dopiero pod koniec lipca, skracając boczne pędy do 30–50 cm,

• wiciokrzew, dławisz, hortensja pnąca, przywarka, rdest Auberta — usuwamy nadmiernie zagęszczające, wybujałe oraz chore i przemarznięte pędy,

• powojniki — gdy pąki są dobrze widoczne, tniemy w zależności od terminu ich kwitnienia:

• wczesnokwitnące — tniemy delikatniej, bo kwitną na pędach zeszłorocznych; usuwamy chore i martwe pędy do pierwszej pary zdrowych pąków; jeśli pnącze jest zbyt rozrośnięte, można je odmłodzić i ściąć do ok. 15 cm,

• późnokwitnące — tniemy silniej, ograniczając rozmiary i dopasowując pnącze do podpory,

• bylinowe — traktujemy jak byliny, czyli tnę je nisko, przy ziemi, na ok. 15 cm.

Nie tniemy aktinidii i winorośli na przedwiośniu, bo „płaczą” i rany źle się goją. Aktinidię tniemy jesienią (koniec września–październik), winorośl we wrześniu lub późną zimą.

Na przedwiośniu przycinamy też zaschnięte źdźbła traw ozdobnych oraz bylin, których kępy pozostawiliśmy na zimę. Niezimozielone, zaschnięte trawy i byliny ścina się tuż nad ziemią. Kostrzewom i seslerom skracamy końcówki, a gdy kępy są zaniedbane — nisko ścinamy całą roślinę.

Zimozielonym „trawom” (np. turzycom, konwalnikom, liriope, kosmatce) można wykonać zabiegi estetyczne: zostawić liście, jeśli są ładne, skrócić końcówki przy przemarzłych końcach, skrócić o połowę lub wyciąć całość, by zrobić miejsce nowym przyrostom. Należy pamiętać, że suche źdźbła chronią rośliny przed wiosennymi przymrozkami, więc termin cięcia dobieramy do marcowej pogody: gdy jest bardzo zimno — odkładamy porządki, gdy ciepło — przystępujemy do pracy.

Część traw (np. trzcinniki, śmiałki czy hakonechloa) może rozpoczynać wegetację już w marcu, więc nie chcemy uszkodzić nowych przyrostów. Miskanty i rozplenice japońskie, ze względu na późną wegetację, można spokojnie przyciąć w kwietniu.

Generalnie drzewa źle znoszą przycinanie w przedwiośniu. Orzechy, klony, wiązy, buki, brzozy, dereń jadalny i kasztany „płaczą” po wiosennym cięciu — warto zaczekać do końca intensywnego pędzenia soków, gdy pierwsze młode liście są dobrze rozwinięte (zwykle w czerwcu). Nie tniemy też krzewów, które kwitną na pędach zeszłorocznych — takich jak wymienione wcześniej tawuły, krzewuszki, żylistki, migdałki, pigwowce, jabłonie, wiśnie ozdobne, jaśminowce, kaliny, lilaki, azalie, rododendrony, magnolie, forsycje, hortensje ogrodowe i dębolistne, złotliny, kolkwicje, szczodrzeńce, mahonie, porzeczki krwiste, pęcherznice i perukowce. Cięcie tych roślin teraz pozbawiłoby nas kwiatów w sezonie.

Róże tniemy wiosną, ale z tym zabiegiem warto poczekać, aż pogoda się ustabilizuje i zrobi się cieplej — przystępujemy do cięcia, gdy pąki są już nabrzmiałe (to też moment, gdy forsycje zwykle rozpoczynają kwitnienie).